XII simposio ibérico río Minho

   

Río  Miño ou Minho. (montaje foto y texto de Secundino Lorenzo)

Resumen do XII Simposio Iberico sobre a bacia do río Miño celebrado os días 28-29 de novembro do 2025.

Organizadores: Aquamuseo do río Minho (Municipio de Vila Nova de Cerveira) e o Concello de Tomillo (Galiza).

  Acceso á páxina web do Aquamuseu de Cerveira.

 

  Algunhas ponencias.

 

  Resúmenes completos por ponentes.

 

Saír.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Algunhas ponencias

Análisis preliminar de los riesgos ambientales asociados a la presencia de contaminantes sintéticos de naturaleza orgánica en aguas y sedimentos del río Louro (Pontevedra, España).  F. Cobos y otros.

 

Auga, bioloxía, sanidade, autonomía alimentar dende a pesca recreativa. Manuel Pereira García.

 

Hidroquímica del agua en el curso bajo del río Miño al comienzo del otoño. Miguel Caetano1,2 & Ricardo Prego3

 

Misterios en agua dulce. La estancia del róbalo en agua dulce.

Ester Dias 1 , Catarina M. Antunes 1 , Mafalda Fernandes 1 ,

 Carlos Antunes 1,2#

 

Plumas de rio e habitat marinho de peixes anádromos: resultados de observações in situ, modelos de circulação e dados de satélite na zona costeira. PB Oliveira 1*, Stratoudakis Y 2

 

Control da especie invasora: Ludwigia peploides.

Patrícia Louro1*, Jael Palhas1,2, Francisco Nuñez 1,3, Carlos Venade1 , Elena Varela 1 ,  Patrícia Lourenço 1,4, Luís Matos 1,4 1- LudVision Minho 2 e outros.

 

Presenza e reprodución de quelonios exóticos no tramo final do Miño

Cesar Ayres, Miguel Dominguez-Costas AHE Galicia

 

Marcaçao-recaptura de enguías no río Minho: 16 anos a injetar.

Mafalda Fernandes1, Carlos Antunes1,2*

 

  Presentación do video: bioloxia da lamprea de mar  (Petromyzon marinus) e a súa pesca no río Minho.

Manuel E. Garcia 

 

Seguimiento de las poblaciones de peces diádromos en Galicia en el siglo XXI.

Pablo Caballero.

Volver.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ponencia de F. Cobos y Varios

ANÁLISIS PRELIMINAR DE LOS RIESGOS AMBIENTALES ASOCIADOS A LA PRESENCIA DE CONTAMINANTES SINTÉTICOS DE NATURALEZA ORGÁNICA EN AGUAS Y SEDIMENTOS DEL RÍO LOURO (PONTEVEDRA, ESPAÑA). F. Cobo1*,

R. Vieria-Lanero2, S. Barca2, M.C. Cobo1, M. Cobo-Golpe3, G. Castro3, I. Rodríguez3 1.- Departamento de Zooloxía, Xenética e Antropoloxía Física, Facultade de Bioloxía, Universidade de Santiago de Compostela, 15782 Santiago de Compostela, España. 2.- Estación de Hidrobioloxía “Encoro do Con”, Universidade de Santiago de Compostela, 36617 Vilagarcía de Arousa, Pontevedra, España. 3.- Departamento de Química Analítica, Nutrición e Bromatoloxía, ARCUS (Instituto de Investigación do Medio Acuático para unha Saúde Global), Universidade de Santiago de Compostela, 15782 Santiago de Compostela, España. *Email de contacto: Fernando.cobo@usc.es

La presencia de compuestos farmacéuticos, pesticidas y productos industriales en aguas y sedimentos fluviales representa una amenaza significativa para los ecosistemas acuáticos. En el presente trabajo se llevó a cabo la identificación de microcontaminantes orgánicos, de origen fundamentalmente sintético, presentes en el agua y en sedimentos del río Louro (afluente del tramo internacional del río Miño). Este río está sometido a una intensa presión antrópica y al potencial impacto de empresas farmacéuticas, biotecnológicas, químicas y distribuidoras de f itosanitarios localizadas en su cuenca, con foco en O Porriño (A Granxa, As Gándaras, Torneiros/La Relva) y Mos (Polígono A Veigadaña/PEMOS). En el estudio se tomaron muestras de agua y de sedimentos en tres estaciones situadas a lo largo del curso fluvial, próximas a los puntos de mayor densidad de descargas y se registraron los parámetros fisicoquímicos ambientales básicos (temperatura, pH, oxígeno disuelto, conductividad y sólidos disueltos totales). Posteriormente, en el laboratorio, se procedió al cribado de contaminantes empleando técnicas avanzadas de cromatografía líquida acoplada a espectrometría de masas para la detección y cuantificación de microcontaminantes en ambas matrices:  1.- Sistema LC-QTOF-MS (Cromatografía de Líquidos acoplada a espectrometría de masas en tándem con analizador cuadrupolo-tiempo de vuelo) con una etapa de concentración on-line. En el caso de muestras de agua se procedió a la inyección directa de 0.4 ml de muestra, concentrados en un cartucho de extracción en fase sólida (SPE) previamente a su desorción en la columna cromatográfica. En el caso de los sedimentos, se extrajeron 2.5 g de sedimento liofilizado usando la técnica QuEChERS (Quick, Easy, Cheap, Effective, Rugged and Safe). Los extractos obtenidos en acetonitrilo se diluyeron (1:10), usando agua ultrapura, seguido de su concentración mediante SPE on-line. Esta integración mejora la sensibilidad y reduce la manipulación manual, lo que es especialmente útil en matrices complejas, como sedimentos. 2.- LC-QqQ-MS (Cromatografía Líquida acoplada a Espectrometría de Masas con Triple Cuadrupolo). Esta técnica se utilizó para la determinación de compuestos target en muestras de agua mediante inyección directa de 30 µl, tras una etapa de concentración mediante SPE en modo off-line. El sistema LC-QqQ-MS es altamente sensible y selectivo, ideal para la detección dirigida de compuestos específicos en concentraciones bajas.  Empleando la metodología de cribado, se detectó la presencia de 29 microcontaminantes en el agua y 14 en el sedimento, de los cuales 8 fueron exclusivos de este medio. Por sus implicaciones medioambientales, sobresalen los psicofármacos como venlafaxina, citalopram y amisulpride y derivados opioides, empleados en el tratamiento del dolor, tales como tramadol que pueden alterar el comportamiento y reproducción de peces e invertebrados (Brooks et al., 2003). Los antibióticos como ciprofloxacina y ofloxacina (forma racémica del levofloxacino) contribuyen a la resistencia antimicrobiana en ambientes naturales (Kümmerer, 2009). Los pesticidas agrícolas

como el herbicida metolachlor, y los fungicidas carbendazim y penconazole pueden generar toxicidad crónica en organismos acuáticos y afectar a la biodiversidad (Stehle & Schulz, 2015). Además, otros fármacos como la iopromide (agente de contraste) y alcaloides derivados de nicotina como myosmine y nicodine son persistentes y pueden acumularse en sedimentos, actuando como fuentes secundarias de contaminación. El proceso de descomposición de la materia orgánica gruesa en los ríos como fuente de energía alóctona y su incorporación en la producción secundaria, o su exportación como material disuelto o finamente particulado aguas abajo, se debe al previo acondicionamiento causado por la colonización por hongos, que facilita el acceso de los consumidores del ecosistema a esta fuente de energía. A pesar de esta vital importancia de los hifomicetos acuáticos como principales agentes del proceso de descomposición de la hojarasca, nada se sabe sobre la toxicidad por la presencia de fungicidas como el penconazole, quinoxyfen (no autorizado en la UE), spiroxamine o el thiabendazole. Esta situación, junto con la presencia de otros compuestos, algunos de especial riesgo ambiental como el insecticida carbaril, muy tóxico para invertebrados bentónicos, puede persistir en los sedimentos, afectando a las redes tróficas y a la estructura funcional del ecosistema. Los sedimentos actúan como reservorios de estos contaminantes, liberándolos lentamente al agua y deteriorando la calidad ecológica del ecosistema fluvial. Además de la contaminación industrial, la presencia de nicotina y sus derivados y de fármacos cardiovasculares y antidiabéticos reflejan el impacto de aguas residuales urbanas. La detección de estos compuestos en ríos indica una presión antrópica elevada y la necesidad de mejorar el tratamiento de aguas y el monitoreo ambiental.

Palabras clave: contaminantes, río Louro, riesgos ambientales, cromatografía, espectrometría de masas.

 

Bibliografía: Brooks, B.W. et al. (2003). Pharmaceuticals and personal care products: research needs for the aquatic environment. Environmental Toxicology and Chemistry, 22(3), 432–445. Kümmerer, K. (2009). Antibiotics in the aquatic environment – A review – Part I. Chemosphere, 75(4), 417–434. Stehle, S. & Schulz, R. (2015). Agricultural insecticides threaten surface waters at the global scale. PNAS, 112 (18), 5750–5755.

 

Volver.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Auga, bioloxía, sanidade, autonomía alimentar dende a pesca recreativa

Pereira García, Manuel, Narón, Galiza mgpereira@mundo-r.com

O propósito desta presentación ven sendo expoñer o sentir dun xeito de pesca recreativa e a sua relación có coñecemento científico tocando de esguello a temática da administración en xeral. Todo referido o devalo dende os anos 60 (comenzo da miña andaina como pescador) ate hoxe. Moi breve introdución do coñecemento natural ate os 60 cara a situar o presente do mesmo neses anos. Mesmo como o coñece un pescador que comenza a convivir coa natureza na sua etapa infantil (en ollada retrospectiva). Estado dos ríos nos anos 60, estado das rías ou desembocaduras, e da pesca nos anos 60. A xeografía f ísica e humana das cuncas (bacías). Destacar como lle chega a información en tempos escuros a este pescador, e a poboación en xeral, tanto os coñecementos básicos da pesca como os científicos. Normativas xerais neses tempos. Tempos de escaseza intelectual e mesmo de pobreza física e cultural en xeral, sen embargo a potencia biolóxica e o estado dos ríos, salvo excepcións, era moi boa. Rematan varios dos grandes encoros. Estado dos ríos nos 70, aumenta a cantidade dispoñible de información tanto de pescadores como sobre todo de literatura de divulgación, ase mesmo a xuventude do autor permítelle unha mellor comprensión do que observa e o que recibe. Nótanse cambios na forma de traballar nas Universidades, e cambios administrativos importantes entre a primeira metade e a segunda da década. Por desgraza son os anos en que comenza a apreciarse un aumento progresivo da contaminación, sendo moi acusado a final da década. A carga píscicola está en máximos pero xusto aparecen algunhas alarmas. Anos 80. Madurez como pescador que xa comenzara dende os primeiros 70. Madurez intelectual e con formación universitaria en medicina, acceso pleno a información universitaria en bioloxía ou ciencias relacionadas a nivel aficionado. Nos últimos anos tales coñecementos me permiten escribir na mellor revista de pesca a nivel español, incluso redactar varios capítulos dunha enciclopedia de pesca. Inmersión na pesca especializada de mosca. Nestes anos e os 90 a miña relación con biólogos e técnicos da administración se incrementa, participo como directivo da Asociación Galega de Pesca Fluvial, e pouco tempo nunha local, ase mesmo como socio na Real Asturiana de Pesca e como presidente a nivel provincial da AEMS (Asoc Estudio y Mejora de los Salmónidos) que no ano 98 gaña o Premio Nacional de Medio Ambiente, máximo galardón no estado. Traballo a favor da pesca sen morte, sen descartar en nada a convivencia coa pesca con morte. Nese anos comenzo coa pesca de Salmón, en Asturias e Galiza e comenzo entre eses anos e os actuaís un amplo recorrido polos ría do NO peninsular dende Asturias o Norte Portugal. Actualmente tamén socio de La Sócala en Asturias, desaparecida la AGPF, colaboracións esporádicas si procedese con AEMS da que gardo moi gratas lembranzas como as Xorrnadas de Camprodón no 93, e as de Sarria, León e Lalín. Nestes anos 90 e sobre todo neste século a contamiñación sobre todo difusa e xeneralizada chegando as zonas altas das cuncas. A caída piscicola xeneralizada de salmónidos, ate rondar a extinción do salmón atlántico en tódalas cuncas, incluso europeas. A aparición de especies invasoras, a calidade de augas incluso para consumo e baño, presencia de microorganismos con repercusión sanitaria, cambios na paisaxe e na paisanaxe. Regresión agrícola e gandeira. Interésome moito pola distinta percepción entre grupos de pescadores e de científicos en xeral, e da asimilación de ideas entre os distintos grupos, asimesmo da falta de remuda ente pescadores, da falta de educación escolar e social en temas ambientais e de saúde, con bulos e asnadas de vulto. As dificultades de percepción das ideas científicas, as veces por falta de divulgación, e moitas veces interesadas. Recoñecer os pescadores como os máis interesados na conservación dos rías aínda que as veces non o fagan doado. A falta de intres notable das administracións transnacionales, galegas e dos concellos que viven de costas os ríos. Educadores como mestres, institutos, museos, concellos e pescadores conscientes temos que romper o silenzo. Compre tomar medidas básicas que non precisan de estudos previos nin grandes inversións, sendo conscente que outras medidas precisan de evalución científica previa. Esta en risco a saúde ambiental, agraria e animal e a educación en valores tradicionais das poboacións do NO peninsular. Outono 2025.

 Pesca fluvial, contaminación, calidad ambiental.

Agradecementos a cantos pescadores me ensinaron algo empezando polo meu pai, e cantos científicos  me ensinaron o resto. Serán citados algúns no texto.

 

Volver.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hidroquímica del agua en el bajo Miño en Otoño.

Miguel Caetano y Ricardo Prego

RESUMEN  Una revisión de los artículos publicados en la base Scopus atendiendo a las palabras “Miño” o “Minho” y “river” en su título recoge 96 documentos de los cuales 86 están en inglés, 89 corresponden a artículos científicos y en su mayoría atienden a autores españoles (53) o portugueses (52) pertenecientes principalmente al CIIMAR (31), CSIC (9), Aquamuseo (8) y las universidades de Porto (32), Aveiro (11), Vigo (28) y Coruña (9). Esta amplia colección de trabajos está distribuida científicamente entre las disciplinas de biología (mayormente) de los seres acuáticos y, en menor medida, en geología e hidrodinámica (efecto costero de la pluma fluvial). En química ha atendido a metales en los sedimentos y, recientemente, a la presencia de plásticos. Referidos a la hidroquímica fluvial solo aparecen recogidos cuatro artículos en Scopus [1-4], de los cuales solamente uno aborda el tramo internacional del río Miño [2] en un amplio estudio estacional sobre la calidad del agua superficial.  Dado los pocos datos hidroquímicos en el curso bajo del río Miño, el objetivo de esta nota científica es sacar a la luz y discutir los obtenidos a principios del mes de octubre de 2009. En una zodiac se recogieron muestras de agua en superficie y fondo en seis estaciones entre TuiValença y la desembocadura y dos más en el afluente Coura. In situ de midió T, S, pH, DOS, Turbidez, transparencia y SST (sonda paramétrica YSI-650). Posteriormente en laboratorio se analizaron sales nutrientes, materia orgánica disuelta (autoanalizador Skalar SanPlus) y carbono orgánico particulado (analizador CNH NC-2500CE), además de las concentraciones de Hg (VAFS PSA Merlin-10.023), Cd, Cu y Ni disuelto (ICP-MS Thermo Fisher Scientific, X-Series). Los resultados exponen una clara diferencia entre la zona de la mezcla estuárica (v.g. pH 8,1; DOC ≈110%; SST ≈4,0 mg·L-1), que alcanza durante la marea alta hasta 7 km de la desembocadura, y la zona netamente fluvial (pH 7,3; DOC ≈95%; SST ≈3.5 mg·L-1). Diferencias que también aparecen en las concentraciones de sales nutrientes (v.g. DIN un orden superior en el río), materia orgánica (v.g. POC el doble) y metales disueltos (v.g. [Cu] el doble). En consecuencia, son necesarias más investigaciones sobre la hidroquímica en el curso bajo del río Miño, que incluyen el determinar la influencia marina y mareal tanto en superficie como en fondo, sobre todo en la oscilante zona de penetración de agua marina.     

Palabras-clave: salinidad, sales nutrientes, materia orgánica, metales disueltos, marea, estuario.

 

Bibliografia: [1] Di Blasi, J.I.P., Martínez Torres, J., García Nieto, P.J., ... Díaz Muñiz, C., Taboada, J., 2013. Analysis and detection of outliers in water quality parameters from different automated monitoring stations in the Miño river basin (NW Spain). Ecological Engineering, 60: 60–66. [2] Santos, S., Vilar, V.J.P., Alves, P., Boaventura, R.A.R., Botelho, C., 2013. Water quality in Minho/Miño River (Portugal/Spain). Environmental Monitoring and Assessment, 185(4): 3269–3281. [3] deCastro, M., Alvarez, I., Varela, M., Prego, R., Gómez-Gesteira, M., 2006. Miño River dams discharge on neighbor Galician Rias Baixas (NW Iberian Peninsula): Hydrological, chemical and biological changes in water column. Estuarine, Coastal and Shelf Science, 70(1-2): 52–62. [4] De las Heras, A., Melgar, M.J., 2004. Estudio de la calidad del agua del río Miño durante el período 1973-1995. Análisis predictivo a 2010. Tecnologia Del Agua, 24(253): 70–77.

Volver.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Misterios en agua doce: a análisis sugere una permanencia do róbalo

Ester Dias 1 , Catarina M. Antunes 1 , Mafalda Fernandes 1 , Carlos Antunes 1,2#

Mistérios em água doce: a análise química de otólitos sugere uma permanência prolongada do robalo em água doce.

Ester Dias 1 , Catarina M. Antunes 1 , Mafalda Fernandes 1 , Carlos Antunes 1,2# 1CIIMAR- Centro Interdisciplinar de Investigação Marinha e Ambiental, Matosinhos, Portugal 2Aquamuseu do Rio Minho, Vila Nova de Cerveira, Portugal #Email contacto: cantunes@ciimar.up.pt O robalo,

O Robalo,  Dicentrarchus labrax (Linnaeus, 1758), é uma espécie marinha de elevado valor comercial e recreativo. Os estuários funcionam como áreas críticas de alimentação para esta espécie, sobretudo para os juvenis, ao longo da sua distribuição geográfica. Embora existam evidências empíricas de que o robalo também possa utilizar habitats de água doce, a duração e a prevalência nestes ambientes permanece pouco clara. Assim, este estudo teve como objetivo investigar a ocorrência sazonal do robalo numa secção de água doce do rio Minho (Noroeste de Portugal, Sudoeste da Europa) e estimar os tempos de permanência em habitats de salinidade baixa. Para caracterizar o contingente de água doce (por exemplo, estrutura etária, proporção de machos e fêmeas), os robalos foram capturados com nassas, numa estação fixa em água doce, entre 2008 e 2023. Uma subamostra aleatória de 30 peixes foi selecionada para análise química dos otólitos (Sr:Ca e Ba:Ca), de forma a reconstruir o uso de habitat ao longo da vida e estimar o tempo de permanência em água doce. Registou-se um aumento das capturas de robalo a partir de 2016, com picos de abundância durante o outono e a primavera. Os indivíduos mais jovens e mais pequenos foram capturados sobretudo no outono e no início do inverno, enquanto os mais velhos e de maiores tamanhos surgiram com maior frequência no final da primavera e no verão. A classe etária mais comum foi a de 4 anos, e 63% dos indivíduos apresentavam-se indiferenciados relativamente ao sexo. A análise química dos otólitos sugere que cerca de 50% dos indivíduos iniciaram a vida em ambientes salobros, indicando que as zonas costeiras podem funcionar como áreas de desova. Este resultado levanta a hipótese de que esta população poderá também exibir comportamento migratório parcial, como observado noutros locais ao longo da sua distribuição. Foi documentado o uso prolongado de habitats de água doce, tendo alguns indivíduos apresentado tempos de permanência superiores a um ano, algo que deve ser considerado na gestão das pescarias.

Palavras-chave: Dicentrarchus labrax; contingente de água doce; Sr:Ca; estuário do rio Minho

Volver.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Sobre peixes anádromos. Modelos de circulación

PB Oliveira 1*, Stratoudakis Y 2

Tendo em vista a caracterização do habitat marinho dos peixes anádromos, apresentam-se os resultados do estudo da variabilidade espaço-temporal das plumas de rio realizado no âmbito do projeto DiadSea. O estudo baseia-se na análise de medições in situ realizadas na Figueira da Foz, imagens de satélite, e soluções de modelos numéricos do oceano e da atmosfera para a costa NW da Península Ibérica. Os dados in situ foram obtidos com a colaboração de uma embarcação de pesca costeira, que procedeu ao fundeamento de equipamentos de auto-registo durante as operações de pesca nas imediações da Foz do Rio Mondego. Entre setembro de 2024 a Maio de 2025 foram realizados 26 fundeamentos com uma duração típica de 2 dias, correspondendo a um total de 45 dias de registos válidos de profundidade, temperatura, salinidade em dois locais distintos em cada operação e de turbidez num dos locais. Para cada operação foram facultados os respetivos números de sável capturados em cada rede com equipamentos oceanográficos. As observações mostram uma grande variabilidade na distribuição da pluma do rio (lente menos salina), com destaque para a variabilidade semi-diurna resultante do forçamento da maré. A análise combinada com os resultados do modelo numérico de alta resolução (Rodrigues et al., 2024), mostra que a extensão da pluma para o largo, e ao longo da costa, resulta do sistema de correntes na zona costeira associado à descarga do rio, a presença das águas menos salinas e do transporte induzido pelo vento à escala local e regional. Apesar do reduzido número de imagens de satélite de alta resolução  (MSI Sentinel-2), os padrões observados suportam as soluções do modelo numérico e mostram que a assinatura da lente menos salina é observável devido às partículas em suspensão na água do rio e, sobretudo, as partículas resultantes da agitação marítima, cuja distribuição serve como traçador das correntes associadas à pluma. À escala sazonal, os dados mostram que os valores mais baixos de salinidade (S < 34.5) passaram a ser consistentemente registados na zona costeira a partir do final de Janeiro de 2025, após o maior evento de precipitação e caudal do rio (~600 m/s3). No entanto, os valores mínimos de salinidade registados em baixa-mar após esse período não estão directamente relacionados com o caudal do rio, evidenciando o papel do sistema de correntes na distribuição das águas de menor salinidade, em particular a criação de uma célula de recirculação a jusante do cabo Mondego associada a correntes para sul na faixa costeira a norte do cabo. Estas correntes, por sua vez, também transportam águas relativamente pouco salinas resultantes da descarga dos rios a norte do Mondego. A análise dos dados das capturas concorrentes com os dados oceanográficos mostra um aumento das capturas com início dos registos de salinidades mais baixas. Todavia o baixo contraste dos registos de presenças/ausências de sável dentro do período de observação, apesar das diferenças nas condições ambientais, constitui um constrangimento à caracterização do habitat marinho do sável à escala da zona sob a influência do rio Mondego. Esta constatação aconselha a uma abordagem regional para a identificação das condições associadas à distribuição marinha do sável e, provavelmente, outros peixes diádromos. Nesse contexto apresentam-se também os resultados da variabilidade das lentes de baixa salinidade na costa NW da Península Ibérica, à escala sazonal e interanual (2019-2025), e sua relação com os caudais dos rios entre o Mondego e Minho, o transporte forçado pelo vento e a circulação regional. 

Palavras-chave: oceanografia pesqueira; plumas de rio; NW península Ibérica; habitat marinho de peixes diádromos; variabilidade temporal

Agradecimentos: Este trabalho foi financiado pelo projecto DiadSea - Transnational cooperation to improve the management and conservation of diadromous fish at sea (Programa Interreg Atlantic Area - EAPA_0011/2022, https://www.diadsea.uevora.pt/). Um agradecimento especial a Alexandre Carvalho, Mestre da embarcação André e Filipe pela a colaboração na recolha dos dados in situ. Ao Projecto/Serviço CONNECT – Local coastal monitoring service for Portugal e Rede Portuguesa de Monitorização Costeira (CoastNet) pela disponibilização dos dados. Referências Rodrigues, M; Fortunato, A B; Martins, R J; Jesus, G; Brito, A C; Oliveira, A; Nahon, A; Costa, J L.; Alves, E; Korani, Z M; Azevedo, A (2024). CONNECT – Local coastal monitoring service for Portugal, 8th IAHR Congess Full papers, A. Mendonça and J. Matos (Eds.), Laboratório Nacional de Engenharia Civil, 237-246. https://connect.lnec.pt/

 

 

Volver.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Control da especie invasora: Ludwigia Peploides

 

COOPERAÇÃO PARA O CONTROLO DA ESPÉCIE INVASORA AQUÁTICA  LUDWIGIA PEPLOIDES

Patrícia Louro1*, Jael Palhas1,2, Francisco Nuñez 1,3, Carlos Venade1 , Elena Varela 1 ,  Patrícia Lourenço 1,4, Luís Matos 1,4 1- LudVision Minho 2 - Centre for Functional Ecology Research Centre for Natural Resources, Environment and Society (CERNAS) | Polytechnic University of Coimbra, Coimbra Agriculture School (ESAC) 3 - Centre for Functional Ecology, Associate Laboratory TERRA, Department of Life Sciences, University of Coimbra | Polytechnic University of Coimbra, Coimbra Agriculture School (ESAC) 4 - Município de Melgaço *Email de contato: ptlouro@gmail.com RESUMO O projeto LudVision Minho desenvolve atividades de prevenção, controlo e sensibilização sobre espécies exóticas invasoras aquáticas, na bacia hidrográfica do rio Minho, no município de Melgaço, concelho mais a montante onde o rio Minho corre em território português. A espécie alvo deste projeto é Ludwigia peploides, detetada em Chaviães - Melgaço, definida como zona de intervenção prioritária. Esta espécie nativa da América do Sul, provavelmente trazida como planta ornamental, devido à beleza das suas flores amarelas, está classificada, pela legislação portuguesa, na lista de espécies invasoras do DL 92/2019 de 10 de Junho, e consta como espécie prioritária do presente Aviso. Está a alastrar nos nossos rios, e ecossistemas lênticos, e tem uma versatilidade incrível, de se propagar tanto em mantos flutuantes ou submersos, quanto como no meio  terrestre nas margens ou em zonas húmidas, diminuindo a disponibilidade de luz e o fluxo da água, o que afeta as espécies submersas, a navegação, a pesca e o uso recreativo dos locais invadidos. Reproduz-se vegetativamente por fragmentação dos caules, bastando um pequeno fragmento com um nó para que a planta se regenere, e também através de sementes. Esta planta consegue dominar os ecossistemas que invade, por ensombramento, ou por exclusão competitiva com as plantas nativas. Pode produzir substâncias que inibem o crescimento ou a germinação de outras espécies, e que a tornam desagradável para a maioria dos herbívoros. Serão estas as razões que explicam porque é prioritária. Além da evidente ameaça à biodiversidade, esta espécie é descrita como causadora de outros impactos económicos, ambientais e de saúde pública, que englobam: custos de controlo, erradicação e/ou contenção; redução do fluxo de água, interferindo na irrigação e drenagem de lagos, lagoas e regos; sedimentação e assoreamento; substituição de gramíneas de zonas húmidas que servem de forragem para o gado; habitat para mosquitos e larvas de mosquitos; obstáculo à navegação, pesca, uso balnear e recreativo; interferência no valor estético e paisagístico. A propagação de Ludwigia peploides no rio Minho está, por isso, a afetar a biodiversidade no rio Minho. A sua capacidade de rápido crescimento, aliada de produzir substâncias alelopáticas, permite-lhe o domínio dos habitats aquáticos que coloniza eliminando as espécies nativas. Um dos objetivos do projeto consiste na cooperação regional e transfronteiriça para um plano de ação destinado ao controle desta espécie invasora. O projeto comtempla ações de monitorização e remoção da espécie-alvo, bem como ações de formação dos agentes territoriais e ações de sensibilização junto da comunidade escolar e público em geral. Utilizando um cuidadoso processo de remoção manual, retirou-se da área de intervenção aproximadamente 11.000 L (peso húmido) de Ludwigia pepoliodes, e a sua expansão foi monitorizada com recurso a imagens de drone multiespectral. Foram ainda mapeadas áreas a preservar e identificadas espécies a conservar. 

Palavras-chave: deteção remota; invasoras aquáticas; qualidade ambiental; rio Minho

Agradecimentos: O projeto LudVision Minho é financiado pelo Fundo Ambiental Bibliografia: Biodiversity4all. (n.d.). Ludwigia peploides. Biodiversity4all. Recuperado em 12 de setembro de 2025, de https://www.biodiversity4all.org/taxa/60220-Ludwigia-peploides Dandelot, S., Robles, C., Pech, N., Cazaubon, A., & Verlaque, R. (2008). Allelopathic potential of two invasive alien Ludwigia spp. Aquatic Botany, 88(4), 311–316. https://doi.org/10.1016/j.aquabot.2007.12.004 Portugal. (2019). Decreto-Lei n.º 92/2019, de 10 de julho. Controlo, detenção, introdução na natureza e repovoamento de espécies exóticas da flora e fauna. Diário da República n.º 132/2019, Série I, 10-07-2019.

Volver.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Presenza e reprodución de quelonios exóticos no tramo final do Miño

Cesar Ayres, Miguel Dominguez-Costas AHE Galicia. Barcelona 86, 6c. 36211, Vigo (Pontevedra). España galicia@herpetologica.org

A presenza de quelonios exóticos e invasores no tramo final do rio Miño e cada vez mais importante. Na década dos anos 90 do pasado século comezouse a detectar a presenza de tartarugas exóticas, principalmente Trachemys scripta elegans e algúns xéneros asiáticos, pero sen evidencias de reprodución no medio natural. Posteriormente trala prohibición desta especie foron aparecendo no mercado diferentes xéneros (Pseudemys, Graptemys e Mauremys asiaticas maiormente) que rapidamente foron detectadas no medio natural. Posteriormente comprobouse a reprodución de varias especies de tartarugas exóticas en condicións naturais de semiliberdade na area de estudo. Na derradeira década comprobouse a reprodución de Trachemys scripta en varios puntos do tramo final do rio Miño e afluentes, algúns deles en espazos protexidos da Rede Natura 2000 e afectando a poboacións de sapoconchos autóctonos. A presenza destes quelonios exóticos e invasores representa unha ameaza para a supervivencia dos sapoconchos autóctonos. Ben por transferencia de parasitos e patóxenos, ben por competencia ou polo risco de hibridación no caso dos Mauremys asiaticos.

Palabras chave: Quelonios, exóticos, Galicia, reprodución, Miño.

Bibliografia: Ayres, C., 2016. Mauremys reevesi (Gray, 1831), familia Geoemydidae, en liberdade no Noroeste de España: o primeiro de moitos en Europa? Braña, 14: 58-59. Available from https://sghn.org/wp-content/uploads/2018/06/AYRES-FERNANDEZ_Mauremysreevesi_Gray1831_ familia_Geoemydae_liberdade_Noroeste_Espanha_ BRANHA_2016.pdf Ayres, C. & Domínguez-Costas, M. (2024). New evidence of Red-eared Slider, Trachemys scripta (Wied-Neuwied 1839), reproduction in Galicia (Spain). Reptiles & Amphibians, 31(1): e21524-e21524. Ayres, C., & Dominguez-Costas, M. (2025). Chinese Striped-necked Turtles, Mauremys sinensis (Gray 1834), in Galicia, northwestern Spain. Reptiles & Amphibians, 32(1), e22657e22657. Domínguez-Costas, M. & C. Ayres. (2018). Nuevos datos sobre la reproducción de Trachemys scripta en Galicia. Boletín de la Asociación Herpetológica Española, 29: 75–76.

 

Volver.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MARCAÇÃO-RECAPTURA DE ENGUIAS NO RIO MINHO: 16 ANOS A INJETAR

 

Mafalda Fernandes1, Carlos Antunes1,2* 1CIIMAR – Centro Interdisciplinar de Investigação Marinha e Ambiental, Matosinhos, Portugal 2Aquamuseu do Rio Minho, Vila Nova de Cerveira, Portugal

*cantunes@ciimar.up.pt

RESUMO

A enguia europeia, Anguilla anguilla (Linnaeus, 1758) é uma espécie migradora catádroma facultativa, que na fase de enguia de vidro entra nos estuários e lagoas costeiras. O rio Minho, único rio em Portugal em que é permitida a pesca de meixão, representa um importante sistema para esta espécie, em termos ecológicos, culturais e comerciais. O objetivo deste trabalho foi avaliar e comparar os valores biométricos da enguia amarela / prateada após marcação e recaptura, entre 2007 e 2023. Na captura de enguias utilizaram-se nassas de dupla entrada, colocadas no rio Minho (Vila Nova de Cerveira), cuja biometria (comprimento, peso, diâmetro dos olhos e comprimento da barbatana peitoral) e respetiva marcação com microchip (PIT tag) foi realizada em laboratório, com a consequente libertação. Nestes 16 anos foram manipuladas 13 751 enguias, das quais foram marcadas 6 923 enguias. As enguias marcadas apresentaram um comprimento médio de 34,4 cm e um peso médio de 88,5 g. O número de enguias recapturadas pela primeira vez foi de 1083 enguias, correspondendo a uma taxa de recaptura de 15,6%. O número total de recapturas foi de 1541 enguias (22,3%). Verificaram-se resultados heterogéneos em relação aos ritmos de crescimento, registando-se que no conjunto das enguias recapturadas, 10,9% não aumentaram de comprimento e 17,5% apresentaram perda de peso. Considerando o comprimento e peso das enguias recapturadas após 12 meses de marcação, estimou-se um crescimento médio de 49 mm/ano e um aumento médio de peso de 62,7 g/ano. As análises futuras deste trabalho envolvem análise de idade, cruzamento de dados biológicos com parâmetros físico-químicos e exploração de modelos para cálculo de abundância para populações abertas.

 Palavras-chave: Anguilla anguilla, marcação-recaptura, rio Minho

 Agradecimentos: A todos os que participaram no trabalho de campo e de laboratório ao longo dos anos de amostragem.

Volver.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

PRESENTACIÓN DO VÍDEO: BIOLOXIA DA LAMPREA DE MAR (Petromyzon marinus) E A SÚA PESCA NO RÍO MINHO

RESUMO

 BIOLOXÍA: As lampreas son vertebrados acuáticos pertencentes á Orde Petromyzontiformes que habitan na terra dende polo menos fai uns 280-310 millóns de anos. Caracterízanse polo seu corpo angüiliforme, boca circular, a presenza de orificios branquiais e pola ausencia de mandíbulas, aletas pares e escamas. O tamaño dos individuos adultos da lamprea mariña oscila entre os 80-90 cm de lonxitude total media e os 1 e 1.4 Kg de peso.

CICLO VITAL: A lamprea mariña é unha especie anádroma, cunha fase larvaria desprovista de dentes e ollos e que se alimenta por filtración de detritus e microorganismos presentes na auga e o sedimento. Despois de 46 anos no río, as larvas o ammocetes sofren unha metamorfose, sofren cambios morfolóxicos e fisiolóxicos drásticos, como a aparición dos ollos e os dentes ou a capacidade de osmorregulación no medio mariño, que permiten aos mozos postmetamórficos migrar cara ao mar e cambiar a alimentación microfágica filtradora propia da larva por unha alimentación hematófaga.

A PESCA DE LAMPREA EN GALICIA A alimentación da lamprea fai que sexa dos poucos peixes que non entra ao engano do anzol, por tanto a única de maneira de pescalo é mediante redes ou trampas. A provincia de Pontevedra é a única en España onde a pesca de lamprea está regulada. As poboacións de lamprea do Arco Artabaro e do Cantábrico están catalogadas como vulnerables no Catalogo Galega de Especies Amezadas (Decreto 88/2007), e polo tanto non se autoriza a súa pesca. Esta actividade levase a cabo nos ríos Ulla e Miño, incluíndo o seu afluente o río Tea, utilizando cinco métodos distintos: 1) En embarcacións por pescadores profesionais na desembocadura do río Miño empregando redes de 3 mallas e trasmallos. 2) Pesqueiras: En zonas máis altas nas pesqueira. Unhas 30 no Ulla e ao redor de 200 operativas no Miño das 800 existentes historicamente. 3) No río Tea, entre Salvaterra e Ponteareas, utilízanse unhas 50 estacadas que se estenden ata a metade do río. Estas estacadas, con luz artificial, permiten a pesca nocturna de lampreas mediante unha fisga.

Volver.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

SEGUIMIENTO DE LAS POBLACIONES DE PECES DiÁDROMOS EN GALICIA EN EL SIGLO XXI

Pablo Caballero Servizo de Patrimonio Natural de Pontevedra, Xunta de Galicia pablo.caballero.javierre@xunta.gal

 _____________________________________________________________________________ RESUMEN

En las últimas décadas, muchas poblaciones de peces diádromos han sufrido un preocupante declive. Algunas de las principales causas son las incluidas en el denominado “cambio global”, entre las que se encuentran: la pérdida y alteración del hábitat, la contaminación del agua, la sobrepesca, el cambio climático y la invasión de especies exóticas. Las especies de peces diádromos incluidas en este estudio, que habitan algunos ríos de Galicia son: el salmón del Atlántico (Salmo salar), trucha de mar o reo (Salmo trutta), lamprea marina (Petromyzon marinus) y las dos especies del género Alosa, sábalo (Alosa alosa), sábalo (Alosa fallax) y la anguila europea (Anguilla anguilla). De estas 6 especies, las 5 primeras son anádromas y la última mencionada es catádroma. Los métodos de obtención de información 6 especies diádromas en este trabajo se pueden resumir en 3: registros oficiales de capturas por pesca a partir de los registros de la Xunta de Galicia tanto de la Consellería de Medio Ambiente e Cambio Climático (https://pescafluvial.xunta.gal/w_xescop/pesca-fluvial) o de la Consellería do Mar (https://www.pescadegalicia.gal/gl/estatisticas), como de muestreos mediante pesca eléctrica y de las denominadas Estaciones de Control de Peces Migradores. En este trabajo se incluye la información obtenida sobre la evolución de estas 6 especies en Galicia durante los últimos 25 años, analizando su tendencia que desgraciadamente en casi todos los casos ha sido descendente, por último se comentan las posibles causas de esta situación y las acciones a emprender en el futuro.

 

Volver.