Recordo que
eran dous homes vestidos dunha maneira estrafalaria. Non sei se ían
disfrazados de mulleres, de sotas de bastos ou de algo polo estilo. Foi
hai bastantes anos, cando eu era neno, e a memoria non está xa moi
fresca para lembrar sucesos tan lonxanos. O que si recordo con
precisión é que a Garda Civil andaba detrás deles, metralleta en man,
e que eles fuxían polos tellados. Eu vinos precisamente preto da miña
casa, escondidos detrás dunha mansarda. Como quedaban apenas a un tiro
de pedra, a pesar de que levaban a cara pintada de negro, recoñecín a
un dos dous, era o Juan Manuel Tejada, un veciño noso, porta con porta,
fillo da Lucita Peláez, amiga da miña nai.
Nun primeiro momento, como non
había ninguén na casa, a non ser Maruxa, que estaba limpando e non lle
prestaba moita atención ó que naqueles intres sucedía fora, eu pensei
que debían ser atracadores, pois daquela, a presencia da Garda Civil
armada asociábase case sempre co problema dos atracos, que era como se
lle chamaba ás accións dos fuxidos a guerra no monte, anos despois de
que esta rematara nos frontes regulares de batalla. Alí, na comarca da
Limia actuaba, entre outras, a partida de Casto Cabezas, a que eu
consideraba un heroe lexendario. De xeito que, durante algún tempo, ata
que se aclarou todo cando os meus pais chegaron á casa, eu pensei que o
meu veciño Tejada andaba metido no lío aquel dos atracos.
Por suposto non era así. O que ocurría
é que estabamos no entroido e a Garda Civil, supoño que por órdenes
superiores, prohibía calquer tipo de disfraces. Debeu ser entón cando
eu aprendín que, ó chegaren as festas de carnaval de cada ano, a vila
de Xinzo de Limia se puña en pé de guerra, por máis que ó principio,
durante algún tempo, se chegase a unha especie de solución intermedia.
Salvo no caso de algúns tipos arriscados e destemidos, xeralmente a
xente moza, que facián cuestión de honor de saír á rúa vestidos de
entroido en contra da prohibición e do perigo de pasar unhas horas na
cárcere ou de pagar unha multa gubernativa, a maior parte dos
habitantes da vila limitábanse a disfrazarse dentro das casas.
E de todos estos que recurrían a unha versión
tan doméstica e familiar do entroido, habíaos de varias categorías.
Os máis tranquilos permanecían no interior dos pisos, sentados na
cociña ou no salón ou o pe do lume, facendo tertulia cos amigos,
comendo o cocido e as filloas, e bebendo. Pero de repente, como si lles
entrase o formiguillo, cada pouco, puñan a careta, preferentemente
a
pantalla
característica de Xinzo, daban un par de voltas batendo coas vexigas de
porco contra a man, movendo a cintura para que soasen as chocas e os
axóuxeres, emitindo aquel berro gutural típico, tan parecido a un
pequeno aturuxo, e durante un par de segundos convertían a casa nun
carnaval. Logo quitaban a careta, puñan de novo a cara de todos os
días e proseguínan con toda serenidade a conversa que deixaran
interrumpida.
PROHIBICIÓN
Había outra especie, dentro
desta mesma categoría dos que non se atrevían a saír a rúa por culpa
da prohibición, pero que tampoco renunciaban a celebrar o entroido dentro
das casas, que elexían unha solución intermedia, entre o estrictamente
privado e o público.Estos saían disfrazados as ventás e ós balcóns,
facían as monadas que se lle ocurrían ou que eran inherentes ó tipo de
disfrace elexido e logo saudábanse discretamente entre eles, de casa en
casa, dun lado ó outro da rúa, en silencio, con movementos de mans ou de
cabeza. Era como unha festa de mudos. Polas rúas, mentras tanto,non
circulaban máis que a Garda civil e a xente aburrida.
Houbo un momento no que, ou ben por
cansancio das autoridades, que se vían incapaces de frear aquel trebón
de vitalidade irrefrenable, ou ben porque alguén con sentido común debeu
chegar á conclusión de que non tiña sentido de ningún tipo, nin común
nin do outro, prohibir o carnaval, o caso foi que este pasou a ser
definitivamente tolerado. Polo tanto, nos anos cincuenta, o entroido
celebrábase en Xinzo de Limia polo grande, con miles de persoas lanzadas
á rúa e vestidas de todas as loucuras inimaxinables, incluídas algunhas
tan pouco santas que aínda hoxe parece imposible que non foxen obxecto de
algún tipo de sanción ou de censura.
Cando se tiña conquistado
aquela especie de bula especial concedida de xeito tácito pola autoridade
civil, apareceu polo medio o señor cura párroco. Era daquela Don
Cesáreo, un home alto e delgado, cunha certa semellanza física co Papa
Pio XII, elegante e solemne, un pouco altivo, que decretou desde o
púlpito que disfrazarse era un gravísimo pecado mortal. Como eu estaba
aínda na edade da inocencia, non entendín ben os motivos daquel anatema,
pero polo que lle poiden escoitar ós maiores, a cousa tiña que ver co
xeito de que algunhas persoas pouco decentes aproveitaban o anonimato e a
impunidade que lles otorgaba levar a cara tapada, para pecar. Xa se sabe
contra que mandamento.
Durante algún tempo, algunhas
persoas aceptaron o novo código de xeito radical, o que supiña non poder
disfrazarse de ningunha maneira, nin sequera coa cara destapada porque,
segundo a doctrina moral, na versión xupiterina interpretada por don
Cesáreo, o simple feito de participar no entroido implicaba cooperar
activamente no pecado dos demáis. Pouco a poco , sen embargo, a
fidelidade á rixidez da norma empezou a afroxar, incluso con fieis
bastante fieis, como podían ser o caso da miña nai e as súas amigas,
que non estaban dispostas a renunciar a algo tan inocente como era vestir
os seus fillos de figuríns e levalos de adorno ós bailes para nenos do
casino.
ORGULLO E VERGOÑA.
Aquela relaxación da miña nai, tan
escrupolosa sempre cos mandatos da Igrexa, a non ser en cuestións
políticas, que nunca acatou nin siquera na época franquista, foi unha
verdadeira desgracia para min. Ainda recordo como se fixe onte, un dos
días máis tristes da miña vida, entrando pola porta do salón nobre do
casino, dandolle o brazo á miña irmá, eu vestido de cordobés e ela
vestida de non sei que. Incapaz de chorar por orgullo, sentía unha rabia
insoportable, que me levaba a non responder cando me falaban, a fulminar á
miña irmá con ollos de lume e convertirme nunha especie de túzaro que
se negou reiteradamente, polo procedemento de arrimarse contra unha
parede, mirar ó chan e non dicir palabra, a saír ó medio da pista de
baile para bailar a raspa.
Aquel día acabaron para
sempre as miñas posibilidades de aprender a bailar nin siquera o
pasodobre. Esa foi tamén a razón de que máis adiante, cando era
adolescente e os meus compañeiros de pandilla empezaban a ir ós bailes
dos maiores no casino, vestidos coa pecaminosa mascarita, durante anos
centro dos ataques de don Cesáreo desde ó púlpito, eu permanecese á
marxe, privándome por ese motivo das festas que eles logo me describían
con toda clase de detalles, dándolle así a razón indirectamente ó
señor cura párroco. É decir, que nos bailes, con aquela túnica negra,
que cubría todo, desde a cabeza ata os pés, e que aseguraba un anonimato
total, se pecaba.
Coincidiu aquel descubremento cunha
etapa de fervor adoslescente, o cal me levou a instalarme nunha posición
moral de intensidade baixa, unha decisión que implicaba que, por un lado,
non me puña a terrible mascarita pero polo outro tampouco aceptaba o que
se podería chamar con bastante propiedade "a doctrina Cesáreo"
que como dixen antes, na súa formulación extrema establecía que un non
se podía disfrazar nin siquera coa cara descuberta.
A primeira vez que decidín
violar a norma, púxenme de acordo cun compañeiro daquelos anos, Manolito
Dobaño, encargamos nun carpinteiro unhas caixas de limpiabotas e con elas
na man nos botamos á rúa.
Sucedeu , sen embargo, que
aquelo que nós concebíramos nun principio só como unha broma, acabou
convertíndose nun negocio, prácticamente sin inversión económica de
ningún tipo, pois en vez de betún ou crema, o único que gastabamos os
dous limpiabotas era un pouco de chuspe que lle botabamos ós clientes nos
zapatos. Aqueles foron os primeiros cartos que gañei pola miña conta e
non o atribuín tanto ó mérito propio nin a disposición especial para
os negocios, como unha especie de premio otorgado polo ceo. De xeito que
aquel botín foi a proba e a confirmación de que don Cesáreo non
interpretaba correctamente a moral cristiana nos asuntos relacionados co
entroido. Ó ano seguinte puxen a mascarita e fun ó casino con ela, sen
intención de bailar.
De súpeto, en cambio, non se me
ocurre outra cousa que sacar a bailar a miña nai, que estaba sentada co
meu pai nun sofá. Para despistala, dinlle a man cambiada, como se eu foxe
tamén muller, e finxín, poñendo aquela voz de rato característica das
mascaritas, que era amiga do seu fillo, é decir, de min, e que estaba
namorada. De primeiras, noteina preocupada, como sorprendida de que eu, un
rapaz de quince anos, tivese unha moza e ela non soubese nada, pero de
seguida se repuxo e empezou a eloxiarme con discreción e con elegancia,
pero igualmente con paixón de nai. Gustoume cando dixo que era un fillo
estupendo. Nese instante quixen quitar a máscara e darlle un bico, pero
non me atrevín. Acababa de descobrir , eso si, que o entroido non era
pecado.
