A ruta da Ferrería do Incio
O Balneario e a Fonte do Balneario
Unha visita marabillosa.
 

No mapa vese O Incio e seguindo a estrada LU-642  que precisamente pasa os poucos kms. por Hospital e permite ver a igrexa sensacional San Pedro Fiz de Hospital; pois ven a 8 km. está a Ferrería do Incio, onde está o gran Balneario do Incio famoso a nivel Nacional polas súas augas ferroginosas.

 A Ferrería do Incio é un lugar único, toda unha marabilla a visitar.

 
 
 
Moitas cousas hai que visitar na Ferrería.
 

En primeiro lugar o pueblo, hai que patealo e disfrutalo. O río Antiga discurre polo medio do pueblo e dalle un encanto único. As casas teñen un encanto especial e no pueblo está o Balneario de O Incio con toda a súa historia.

 

A entrada do pueblo a man dereita o antiguo balneario, hoxe en obras. Tamén seguindo pola dereita baixe a carón do río. Ver fotografías seguintes.

De frente esa casa que se ve é nada menos que a Casa Palacio de Ferreria de O Incio, a xenealoxía da casa si a queredes ver está no libro Luís López Pombo, na páxina 183 e seguintes. Ver na bibliografía (2).

No seculo XIX o Conde de Campomanes dedicouno a Hotel do Balneario. Por certo neste lugar estaba no século anterior a fErrería do Incio.

 

Paseando entre as casas e a carón do río. Marxen dereita.

Ferrería e río Antiga. Foto Secundino Lorenzo

 

Outra vista das casas da Ferrería neste caso a carón do río Antiga.

 

Outra fotografía da miña visita.

Fotografía marabillosa de Miniontour, a páxina web que poño a continuacion e que describe a Ferrería do Incio de forma maxistral, amena, enterados, e con grandes fotografías. Axudan a ver a paisaxe a parexa de Minions, seguramente Kevin e un amigo que lle dan outro toque.

En principio hai unha páxina web marabillosa que explica como é o pueblo e que outras posibilidades ten.

 

Por certo un artigo moi bon que non deixa ningunha beleza solta, nel podedes ver, aparte dunhas fotografías moi logradas o seguinte:

.-O Balneario do Incio e a súa historia. Características das súas augas. 1884-1995.

.- O río Antiga polo medio do pueblo marabilloso.

.- As casas con gusta e arregladiñas, algunhas espectaculares nas súas balconadas.

.-A igrexa, velliña pero moi digna.

.-Os veciños encantadores.

.-A fonte do Balneario a 1 km. do pueblo. Unha fonte espectacular.

.- Andaina as Ferrerías do Incio do século XVII. Eran como 50

Todo está no artigo sensacional do link que debedes leer completo. Unha maravilla. Gracias, moitas gracias os autores.

Na fotografía de miniontour.es aparecen algunhas casas da Ferrería do Incio e por suposto o río Antiga.

 

Vista do pueblo, un pueblo con moito encanto.

Outra visión do pueblo.

Balconada dunha casa da Ferrería.

Igrexa de Ferrería, a carón do balneario

Este era o Balneario de o Incio non fai moio. A finais do século XIX e o XX ata a Guerra Cicil foi un dos máis famosos de España, era moi recomendado polos médicos de toda España sobre todo para potenciar o apetito e loitar  contra as depresións e similares.

Fotografía que aparece na revista LVCUS nº 42 nun especial dedicado a O Incio.

 

 

 

Este era o Balneario de o Incio en tempos.  Non faltaba nada e a pesares de non estar moi ben comunicado a xente chegaba de tods partes de España.

Fotografía que aparece na revista LVCUS nº 42 nun especial dedicado a O Incio.

 

Hoxe non acaba de arrancar, a inversión é grande e perdeuse moito aquela chamada dos balnearios.

Máis abaixo escribo un pouco da súa historia.

 

 

 

--o--

Seguidamente podemos visitar río arriba as famosas Cal de Leiriña e Cal de Gandarón, arquitectura de traida de augas para prados  que no se ve en ningún lugar. Un sistema tamén único.

A Cal de Leiriña.

Unha arquitectura incrible. Etnografía pura.

Podedes ver nesta misma páxina como se chega a elas e en qué consisten.

Sobre as Cal de Ferrería tendes máis información nesta web.

---o---

 

E por último a 1 km. está  a Fonte do Balneario, que as veces abre polas tardes. 1 km hai a fonte. Preguntar no pueblo si está aberta.

A señora que ten a chave chámase Mª Aurora Vide. Unha persoa amable que moitas veces se presta a abrir o lugar e contar cousas moi interesantes sobre esta gran fonte que solta 1440 l/m. É de agradecer.  Ver este video de "Vivir aquí" que trae cousas interesantes sobre a Ferrería e sobre esta fonte tan importante.

Mª Aurora Vide, nunha fotografía sacada do video "Vivir aquí".

 

 

Visita a fonte do Balneario. Esta fonte está situada a un km. do pueblo e moita xente vai  andando, inda que a subida non é pouca, logo a volta todo axuda xa que é baixando.

A fonte ten o seu encanto. A fotografía é de Secundino Lorenzo.

--o--

Engadir pouca cousa, uns datos sobre O Balneario do Incio. E otros datos sobre a andaina as ferrerías do Incio.

Aquí quero facer unha referencia das auga  da Ferrería, referencia contada por unha veciña de Calvos, Carme Aira,  no libro que referencio na bibliografía (3) e que foi usado polo que escribe.

No apartado 18 , copio literalmente:

"18.-  As augas.

 As augas da Ferrería sonche moi boas pra anemia e pre ter familia. No vran viñan auguístas de tódolos sitios. A señora Dolores de Gamallo cando casou estuvo cinco anos sin ter fillos, foi toma-las augas e despois tuvo cinco..."

 

Sobre o Balneario do Incio. Augas do Incio:

 

Fotografía que aparece no libro (1). Propiedade de María G. Souto Figueroa

A autora do libro (1)

Fotografía que aparece na revista LVCUS nº 42 nun especial dedicado a O Incio.

Escribo estas notas:

Declarada Auga de Utilidade Pública o 15 de xaneiro de 1884.

Trae textos de varios especialistas como:

Pedro María Rubio Tratado completo de las fuentes minerales de España 1845.

Ramón Otero Acuña. Galicia médica. 1867.

Nicolás Taboada Leal. Hidrología médica de Galicia 1877

y Desiderio Varela Puga. Memoria sobre las aguas minerales de Galicia. 1878.

Reproduzco una parte del texto de Nicolas Taboada Leal, en el libro Hidrología médica de Galicia escrito en 1877:

"...A la corta distancia de medio cuarto de legua del lu7gar deSan Pedro, que puede decirse es el que constituye el pueblo de O Incio, en el descenso de un elevada montaña, se encuentra una fuente mineral, de un caudal abundatísimo, y tanto que pueden toma agua treinta o cuarenta personas aa la vez, sin que se resienta no escasee, por mucha agua que se extraiga. El terreno en el que se halla la propiedad, y no se exige retribución alguna por su uso.

No hay duda de que goza de bastante fama y bien merecida en toda la provincia de Lugo, y aun fuera de ella; pero con todo eso, el número de enfermos que actualmente concurre á usarla como bebida medicinal, no pasa de 150 á 200 de varios puntos de la provincia, sin duda por la localidad en que se halla ofrece poca comodidades para el hospedaje de los particulares.

Los que se dirigen á esta fuente de salud se alojan en el publo de Incio, que es el más próximo y el que proporciona mejor albergue, pudiendo admitir hasta 100 personas á la vez. Durante la temporada de verano hay aquí abundancia de carnes fresacas, pollos, gallinas, pan, vino, sal y velas, todo esto á precios módicos, como igualmente las posadas, por las cuales cada uno suele dar lo que les parece, ó alquilarlas a precios convencionales. Pero los enfermos concurrentes tienen precisión de llevar cama, servicio de ropa, de mesa, y demás utensilios para su asistencia y cómoda estancia.

PROPIEDADES FISICAS:

Ya derjamos dicho que el manatial de esta fuente mineral es muy abundante: en el punto donde cae el agua forma algunas ampollitas ó burbujas, que revientan en la superficie, y lo mismo sucede cuando, recogida en un vaso o basija, se traslada inmediatamente a otra.

Al pié del manantial el agua es incolora, muy clara y trasparente, pero expuesta por algún tiempo al aire atmosférico ó conducida á algunhaa distancia, aunque se la lleve en botella muy bien lacrada, se enturbia y deposita en el fondo un sedimento de color amarillo rojo; no tiene olor, y su sabor es á hierro ó tinta. En los sitios por donde por donde pasa deja un depósito semejante a la herrumbre.

PROPIEDADES QUÍMICAS:

Del análisis practicado por el Doctor Casares se desprende que esta agua son: acídulo ferruginoso-carbonatadas.

PROPIEDADES MEDICINALES:

Np pnstante, no podemos dispensarnos de manifestar que las del Incio, en las cuales se halla el ácido carbónico, ya en estado libre, ya combinado con el hierro, constituyendo una clase de agua, que antes de ahora se conocía con la denominación de ferruginosa acídula, y hoy se llama ferruginosa ¡carbonada, es todavía más poderosa y eficaz para la medicación de aquellas afecciones morbosas en que se aconsejan los preparados marciales., Por eso, el agua mineral del Incio, tanto por la circunstancia del ácido carbónico que contiene, y que forma el carbonato de hiero, cuando por los otros carbonats e magnesio y de cal que también se envcuentran en ella, debe producir los resultados más favorables en las dolencias crónicas del tubo digestivo, especialmente en la neurosis de estómago é intestinos, y aun en muchas enfermedades de las vias urinarias; en el flujo hemorroidal, excesivo e irregular, en la leucorrea ó flores blancas, y sobre todo en las alteraciones y desarreglo de las evacuaciones menstruales.

 

SITUACIÓN ACTUAL:

O hotel balneario dunha estrela é un edificio de tres alturas con planta en forma de H. Encaixa perfectsmente no seu entorno.

O hotel estaba destinado ao aloxamento e carecía de instalacónes balnearias, xa que para tornar as augas habia que desprazarse aproximadamente dous quilómetros, era un paseo cunha vexetación frondosa e que pola súa altitude, facía que o verán fora máis fácil de levar.

Ata 1980 conserváronse os salóns, comedores, salóns de xogos e capela. O Hotel dispuñia dun coidadoso e elegante xardín. Fora construído por Benigno Quiroga.

Era e é, o único gran balneario de augas ferruginosas. Non se sabe en que época empezou a ser utilizada esta auga coñocendo o seu poder salutífero.

A súa época de  esplendor foi no século XIX e principios do XX, a partir de 1930 entra nun estado de decadencia, ao igual que o resto dos balnearios de Galicia, polos acontecimientos políticos que van ter lugar en España e fóra dela.

O estado de decadencia continua, porque se ben é certo que recibiu subvencións da Xunta de Galicia para adecualo a situación de progreso que vivimos no eido do turismo de saúde, parece que estas axudas non foron suficientes.

Neces´tanse infraestructuras de estradas, carece de casa e comidas e outras distraccións. A vila era buliciosa cando o balneario estaba no seu apoxeo.

Actualmente, pódese pensar que a rehabilitación do balneario estaría dirixida a ser un lugar idóneo para persoas con trastornos psíquicos, estados depresivos, anorexia e curas de tranquiladade pos a súa altura 720 metros sobre o nivel do mar, a toma de auga cos seus paseos, o aire limpo e a fermosura da súa vexetación leva a serenar o espírito.

Outra fotografía da Fonte do Balneario  da Ferrería. Penso que a fotografía é de Mani Moretón

 

A fonte coñecida tamén como Fonte Rubia, ten auga transparente cando mana, máis tarde, en contacto co osíxeno do aire, o fero ferroso que contén oxídase e deposítase en forma de copos que co paso do tempo se fan máis conglomerados.

A fonte do Balneario está dentro desta casa. A 1 km. da Ferrería do Incio.

A fonte está resguardada no interior dun recinto e, pola súa talla e decoración, é máis artística de toda Galicia, toda ela é unha alegoría, obra dun gran artista, do que descoñecemos o seu nome, que produce unha indudable fascinación. É unha escultura legada non só á Historia de Arte, senón tamén á Historia en xeral.

Sobre unha base vertical de mármore apoiase a fonte construída con igual material. A súa parte posterior está adornada cunha bóla decorada con motivos florais.

Gous ramos de loureiro atados por unha cinta  forman un círculo que deixan no interior unha data, 1895. Remata cada ramo cun escudo, no interior dun deles aparece,en letra gótica, a inicial C, que se refire ao conde Campomanes. No segundo escudo aparecen dúas letras entrelazadas Be Q, que se corresponden con Benigno Quiroga. Ambos os dous son homes de referencia na historia do Incio. Vampomanes por levar a estrada á localidade e Benigno Quiroga por construir o Balneario.

O motivo decorativo principal é un pequeno anxo alado espido que sostén na súa man esquerda unha copa, e na dereita o corno da abundancia de  que mana abundante auga.

Tamén son salientables, á dereita do anxo e un pouco máis arriba, a imaxen dun ollo do que saen numerosos raios e a representación dunha curuxa (símbolo de sabedoría) sobre un tronco.

Unha pía semicircular recolle a auga mineromedicinal que mana do gran corno do bucio.

Na actualidade se se quere tomar a auga, hai unha persoa do lugar que ten a chave do recinto e ábreo gustosamente. O Hotel Balneario non funciona.

 

 

------

 

 

Algúns link que axudan:

 

Ver unha web marabillosa sobre a Ferrería do Incio.

Ver en internet algunhas fotografías.

Ver tamén unha explicación de Carlos Roda, e Fco. 

Ver este video de "Vivir aquí"

 

 

salir.jpg (1925 bytes) Saír á Calvos.

 

Bibliografía usada:

 

.- (1)  Galicia:  terma bimilenaria. De Maria G. Souto Figueroa

 

 

(2) O sensacional libro O Incio. Paisaje Historia y Patrimonio. Luis López Pombo. Deputación Provincial de Lugo 2002.

 

Por certo esta é a ficha de Luís López  Pombo 11/05/1957

 

 

(3) "Primavera de Outono". No país de chove, non chove, chove.

Libro de Carme Aira. Do lugar de Calvos en Vilasouto. O Incio.

Un libro entrañábel.

salir.jpg (1925 bytes) Salir a Calvos.